Niet iedere tuin is kaarsrecht en vlak. Zeker hier in het Limburgse landschap krijg je regelmatig te maken met hoogteverschillen, schuine percelen en aflopende tuinen. Waar dat soms als lastig wordt gezien, merkten wij juist dat het ook voordelen heeft — mits je slim met de ruimte omgaat.
Toen we onze tuin gingen inrichten, wilden we vooral een fijne plek creëren voor het hele gezin. Een tuin waarin de kinderen konden spelen, waar ruimte was voor fruitbomen en moestuinieren, maar die ook goed bestand zou zijn tegen extreme regenval en droge zomers.
Achteraf bekeken hebben we ongemerkt een tuin gemaakt die verrassend klimaatbestendig is geworden.
Werken mét het hoogteverschil
Onze tuin loopt schuin af en grenst deels aan een verhoogde muur van de buren. In plaats van alles volledig recht te trekken, hebben we ervoor gekozen om juist met die hoogteverschillen te werken.
Het centrale deel van de tuin bestaat uit een lager gelegen grasveld. Dat dient niet alleen als speelruimte voor de kinderen, maar werkt tegelijkertijd als natuurlijke opvangplek voor regenwater. In die ruimte staat een schommel waar we eenvoudig andere speelonderdelen aan kunnen hangen.
Omdat het grasgedeelte lager ligt dan het terras en de looppaden, stroomt regenwater tijdens flinke buien automatisch richting het midden van de tuin. Daardoor krijgt het de kans om langzaam in de bodem te trekken in plaats van direct richting woning of riool te lopen.
Zonder dat we het destijds bewust zo noemden, functioneert dit deel eigenlijk als een natuurlijke wadi.
Verhoogde borders als slimme oplossing
Langs de zijkanten van de tuin hebben we verhoogde borders aangelegd. Dat bleek ideaal voor het opvangen van het hoogteverschil én gaf meteen structuur aan de tuin.
Naast de borders ligt een smal looppad. We hebben bewust gekozen voor een praktische breedte: precies groot genoeg voor een kruiwagen. Daardoor besparen we bestrating én blijft er meer ruimte over voor groen.
De tegels liggen bovendien niet volledig vast in cement. Zo kan regenwater beter de bodem in zakken en blijft het bodemleven actief.
Tegen de muur van de buren staan planten die hoogte en kleur brengen in de tuin. Denk aan:
- hortensia’s;
- aronskelken;
- en andere hogere bloeiers.
Achterin de hoek staat een Japanse esdoorn die we bewust compact houden. Toch laten we hem net boven de muur uitkomen, zodat hij ook in de winter sfeer blijft geven met zijn opvallende silhouet.
Fruitbomen op de zonnigste plek
Aan de zonnige zijde van de tuin staan onze fruitbomen in leivorm. Dat werkt hier erg prettig:
- ze nemen minder ruimte in;
- krijgen veel zon;
- en zorgen toch voor een groene afscheiding.
We hebben gekozen voor appel- en perenbomen, die ieder jaar opnieuw veel fruit geven. Bovendien brengen ze leven in de tuin. In het voorjaar trekken de bloesems volop bijen en andere insecten aan.
Juist die combinatie van speelruimte, eetbaar groen en natuurlijke schaduw maakt de tuin heel veelzijdig.
Onkruid? Dat hoort er soms gewoon bij
Waar veel mensen direct grijpen naar schoffel of gif, kijken wij daar iets anders naar. Natuurlijk halen we ongewenste planten weg wanneer het moestuinseizoen begint, maar we proberen de tuin niet volledig “steriel” te houden.
Een beetje onkruid hoort wat ons betreft bij een levende tuin.
Bovendien merken we dat:
- insecten ervan profiteren;
- de bodem minder snel uitdroogt;
- en het tuinleven veel actiever blijft.
Aan de voorkant van de border zie je in het voorjaar daarom vaak nog spontane begroeiing verschijnen. Zodra we starten met de moestuin maken we ruimte voor:
- tomaten;
- komkommers;
- uien;
- of andere groenten van dat seizoen.
En eerlijk? Dat blijkt ieder jaar opnieuw een groot succes.
Onze tuin zit vol wormen
Wat ons misschien nog wel het meest verbaast, is hoeveel wormen er in de tuin leven. Zodra we in de aarde werken, komen ze overal tevoorschijn.
Dat zien we eigenlijk als een teken dat de bodem gezond is.
We gebruiken geen grote hoeveelheden kunstmest of ingewikkelde voedingsschema’s. In plaats daarvan laten we de natuur grotendeels haar werk doen.
In de herfst en winter bedekken we de borders en moestuin met een dunne laag:
- groenteafval;
- fruitresten;
- bladeren;
- en fijngemalen eierschalen.
Die eierschalen bewaren we gedurende het jaar en malen we af en toe fijn voordat ze over de tuin worden verspreid. Tegen het voorjaar is bijna alles opgenomen in de bodem.
Samen met de bladeren die gewoon mogen blijven liggen, ontstaat zo langzaam een voedzame grond vol organisch materiaal.
En misschien is dat wel waarom de bodem hier zo vruchtbaar blijft zonder dat we er enorm veel werk aan hebben.
Een tuin hoeft niet perfect strak te zijn
Wat we door de jaren heen hebben geleerd, is dat een tuin vooral moet leven. Natuurlijk onderhouden we hem, maar we proberen niet alles volledig te controleren.
Een tuin waarin:
- bladeren mogen blijven liggen;
- wormen hun werk doen;
- planten zichzelf soms uitzaaien;
- en regenwater de ruimte krijgt,
blijkt vaak verrassend sterk tijdens extreme weersomstandigheden.
Juist doordat de natuur meehelpt, blijft de balans beter behouden.
Klimaatbestendig én gezinsvriendelijk
Veel klimaatvriendelijke oplossingen klinken ingewikkeld, maar in de praktijk draait het vaak om simpele keuzes:
- minder bestrating;
- meer groen;
- slim omgaan met hoogteverschillen;
- en de bodem gezond houden.
Onze tuin is daardoor niet alleen fijner geworden voor de natuur, maar ook voor onszelf. De kinderen hebben speelruimte, de bomen zorgen voor schaduw en we genieten ieder jaar opnieuw van groenten en fruit uit eigen tuin.
En misschien is dat uiteindelijk wel de mooiste vorm van klimaatbestendig tuinieren: een tuin die niet alleen tegen extremer weer kan, maar waar ook gewoon geleefd mag worden.
Wij hebben de (kleine) hoogteverschillen ook opgevangen met borders.